KieMbo
Gedaan
0% Automatisch bewaard

Burgerschap

Kriebels in de klas

Over seksualiteit, seksuele diversiteit en hoe je daar op de basisschool mee omgaat

Wat leert een kind op school over seksualiteit?

In Nederland wordt iedereen gelijk behandeld, ook als het gaat om seksualiteit. Daarom staat in de wet dat elke basisschool kinderen leert respectvol om te gaan met seksualiteit en met de verschillen daarin tussen mensen. Die verschillen heten seksuele diversiteit. Dat geldt voor elke school in Nederland. Hoe de school dat doet, kiest ze zelf.

In deze les onderzoek je hoe de vier democratische basiswaarden in dit vraagstuk terugkomen:

Je rondt de les af als ouder in de medezeggenschapsraad: je bekijkt een les van groep 3 en schrijft de directeur een advies over hoe de school deze wettelijke taak volgens jou moet invullen.

Overzicht lesopbouw

De les heeft acht opdrachten. Klik op een opdracht om erheen te gaan.

    Het vraagstuk in beeld

    Individueel

    Deze strip introduceert het vraagstuk. Op een ouderavond praten vier ouders over de lessen over seksualiteit en seksuele diversiteit. Ze laten zien hoe je in de samenleving op verschillende manieren naar dit onderwerp kunt kijken.

    Klik op Start de strip. Elke zes seconden verschijnt het volgende plaatje. Met de knoppen onder de strip zet je hem stil, ga je terug of ga je sneller verder. Na plaatje 9 verschijnt de vraag.

    Paneel 1. Het vraagstuk van vandaag: hoe moet de school omgaan met lessen over seksualiteit en seksuele diversiteit? Een klaslokaal op een basisschool met kindertekeningen aan de muur. Vier ouders staan tussen kinderen met rugzakken: een man in een gele jas, een vrouw met een oranje sjaal, een man in een groene trui en een vrouw met een bril in een blauw jasje. Op tafel staat een doos lesboekjes: Kriebels in je buik. Aan de muur hangt een poster: Ouderavond, Week van de Lentekriebels, donderdag 19.30 uur, aula.
    Paneel 2. De vier ouders, vier manieren van kijken. Geel, vrijheid: Wij bepalen thuis wanneer ons kind hierover leert. Oranje, gelijkwaardigheid: Elk kind moet op school horen dat het mag zijn wie het is. Groen, solidariteit: School en ouders moeten hier samen uitkomen. Blauw, rechtsorde: De school doet wat de wet vraagt. Niet meer, niet minder.
    Paneel 3. Wat staat er op het spel? In een volle aula legt de directeur de spelregels uit. Op het scherm achter haar staat: Dit moet: leerlingen leren respectvol omgaan met seksualiteit en seksuele diversiteit. Dit kiest de school: welke methode, in welke groep, hoeveel lessen. Ouders praten mee via de medezeggenschapsraad. De vier ouders zitten vooraan in de zaal.
    Paneel 4. Gelijkwaardigheid staat op. Oranje opent de discussie. De moeder met de oranje sjaal staat op met een schrijfblok in haar hand en zegt: Een kind met twee moeders moet in de klas gewoon over thuis kunnen vertellen. Dat hoort de school uit te leggen. Geel kijkt sceptisch met zijn armen over elkaar. Groen en blauw luisteren.
    Paneel 5. Vrijheid houdt voet bij stuk. Geel verweert zich. De vader in de gele jas, met een koffiebeker in zijn hand, zegt: Prima, maar wanneer mijn kind over liefde en seks leert, bepalen wij thuis. Vertel ons gewoon wat jullie doen. Oranje, groen en blauw kijken naar hem.
    Paneel 6. Solidariteit zoekt het midden. Groen probeert de zaal bij elkaar te houden. De vader in de groene trui spreidt zijn handen en zegt: Laten we eerst samen het lesmateriaal bekijken. Een les die thuis wordt afgekraakt, werkt niet. Geel denkt na. Oranje en blauw luisteren.
    Paneel 7. Rechtsorde houdt het bij de regels. Blauw wil geen eindeloze discussie. De moeder in het blauwe jasje, met notitieblok en pen, zegt: De wet is duidelijk en de school kiest zelf. Als elke les een ouderavond wordt, komen we nergens. Geel, oranje en groen kijken naar haar.
    Paneel 8. Pauze. Ondertussen, bij de koffietafel: de vier ouders kijken naar drie stapels boeken. Kriebels in je buik, Wonderlijk gemaakt en een boek met een lampje: Zelf lessen maken? Ernaast staan koffiekannen, bekers, bloemen en cake.
    Paneel 9. Wat adviseer jij? De directeur vraagt het aan de medezeggenschapsraad. Op de flip-over: Welke methode kiezen we? De medezeggenschapsraad stemt over de lessen: Kriebels in je buik, Wonderlijk gemaakt, eigen ideeën? Achter haar praten de vier ouders na. Onderaan: Jouw advies. Hoe kijk jij nu naar het voorstel? Wat moet de directeur doen, en waarom?
    Plaatje 1 van 9

    Bekijk eerst de hele strip. Daarna verschijnt hier de vraag.

    Individueel

    Elk voorjaar is er op veel basisscholen een week waarin les wordt gegeven over verliefdheid, het lichaam, grenzen aangeven en verschillende soorten gezinnen. Op basisschool De Regenboog in Amsterdam gebeurt dat al twintig jaar. EenVandaag maakte er in maart 2025 een reportage over.

    EenVandaag · maart 2025

    "Het vertrouwen was weg"

    Een moeder wil haar kinderen thuishouden tijdens de voorlichtingsweek. De directeur nodigt alle kritische ouders uit voor een gesprek.

    Naomi is moeder van twee kinderen op De Regenboog. Ze ziet berichten voorbijkomen over wat er tijdens die week in de klas zou gebeuren en schrikt ervan. Dit gaat te ver, denkt ze. Ze belt de school en zegt tegen de directeur dat ze haar kinderen die week thuis wil houden.

    "Op social media kwamen echt de meest verschrikkelijke plaatjes langs en de meest verschrikkelijke verhalen." Naomi Brom, moeder op basisschool De Regenboog

    Directeur Josien Branbergen besluit daarop alle ouders met kritiek uit te nodigen voor een gesprek. Er zitten zo'n twintig ouders in de zaal. Een kleine groep, zegt ze, maar een groep die veel onrust veroorzaakte, en daardoor voelde het groot.

    Wat haar opvalt, is dat de ouders niet komen met vragen maar met aannames, gebaseerd op wat ze online hebben gelezen. Twintig jaar lang liepen ouders binnen om te vragen hoe iets zat. Dat veranderde.

    In dat gesprek wordt voor Naomi veel duidelijk. Ze krijgt te zien waar de lessen echt over gaan en wat er per groep wordt behandeld. De school licht ouders sindsdien elk jaar van tevoren voor.

    Samenvatting van: "Hoe deze school ouders voorlichting moest geven over de Week van de Lentekriebels: 'Vertrouwen was weg'", EenVandaag, 31 maart 2025. Het hele artikel staat op eenvandaag.avrotros.nl.

    aNaomi wilde haar kinderen die week thuishouden op grond van wat ze online had gelezen. Wat vind je van die reactie? Leg uit waarom.

    Schrijf minimaal 10 woorden.

    bNa het gesprek op school dacht Naomi er anders over. Wat maakte volgens jou het verschil?

    Schrijf minimaal 10 woorden.

    K

    Kennis — feiten en de wet

    Individueel

    Twee kaarten met feiten. Open elke kaart, lees hem en beantwoord de vraag eronder.

    Individueel

    De wet

    Elke basisschool in Nederland moet les geven over seksualiteit en seksuele diversiteit. Dat staat sinds 2012 in de wet en geldt voor elke school. Het gaat bijvoorbeeld over verschillende soorten gezinnen, zoals een gezin met twee vaders of twee moeders, en over relaties tussen twee mannen of twee vrouwen.

    De wet noemt ook de reden. Kinderen groeien op in een samenleving waarin mensen van elkaar verschillen, onder meer in geloof, afkomst en seksuele oriëntatie. De school leert kinderen over die verschillen, en dat gelijke gevallen gelijk behandeld worden.

    Hoe de school dat doet, kiest ze zelf. Ouders kunnen vragen of hun kind een les mag overslaan. De school beslist.

    Ouders hebben wel invloed. Elke school heeft een medezeggenschapsraad (MR). Daarin zitten ouders en leraren, gekozen door de andere ouders en leraren. De school schrijft in een plan hoe ze de lessen geeft. Zegt de MR nee, dan kan de school dat plan niet zomaar invoeren.

    Bron: Kerndoel 38 basisonderwijs, 2012 · Wet op het primair onderwijs · Wet medezeggenschap op scholen.

    aSommige kinderen krijgen thuis veel mee over seksualiteit en seksuele diversiteit, andere kinderen bijna niets. Vind jij dat elk kind recht heeft op deze lessen op school? Leg uit.

    Schrijf minimaal 10 woorden.

    Twee grondrechten

    De wet laat een school vrij in hoe ze de lessen geeft, maar niet in óf ze die geeft. Daarachter staan twee regels uit de Grondwet. Volgens artikel 1 wordt iedereen in Nederland in gelijke gevallen gelijk behandeld, en is discriminatie verboden, ook vanwege seksuele oriëntatie. Volgens artikel 23 mag een school vanuit een geloof lesgeven en kiest ze zelf hoe.

    Een voorbeeld. Een christelijke basisschool geeft de lessen vanuit de Bijbel. In groep 5 zit een kind met twee moeders. De school mag zelf kiezen hoe ze de lessen geeft. Maar ook dit kind moet op school gelijk behandeld worden.

    bKinderen groeien op in een samenleving waarin mensen verschillen in tot wie ze zich aangetrokken voelen en in wat voor gezin ze leven. Waarom is het belangrijk dat elk kind daarop wordt voorbereid, ook als het er thuis niets over hoort? Wat kan er later misgaan als een kind dat niet leert?

    Schrijf minimaal 10 woorden.

    I

    Veranderbaarheid — het is eerder anders geweest

    Individueel

    Dat mensen die zich aangetrokken voelen tot iemand van hetzelfde geslacht gelijk behandeld worden, is niet vanzelfsprekend. Lange tijd behandelde de wet hen anders. Mensen hebben jarenlang gestreden om dat te veranderen.

    Hieronder staan vier veranderingen. Hoe lang bestaan die volgens jou al? Klik bij elke verandering op het jaartal dat jij erbij vindt passen. Elk jaartal hoort bij één verandering. Een jaartal dat je al hebt gekozen, wordt lichter. Als alle vier goed staan, gaan de vragen hieronder open.

    Vragen bij de jaartallenDeze vragen kun je pas invullen als je bij alle vier de gebeurtenissen het juiste jaartal hebt gekozen. Lees de gebeurtenissen goed: daarin staat wat je nodig hebt.
    E

    Ervaring — wat jij hebt meegekregen

    Individueel

    Hoe heb jij voorlichting gekregen over seksualiteit en seksuele diversiteit: thuis, op school, van vrienden of online?

    Kies bij elk vak wat het dichtst bij jou komt. Weet je het niet meer precies, kies dan wat er het meest op lijkt.

    1Wat had jij op de basisschool over dit onderwerp willen leren, of juist liever niet? Leg uit waarom.

    Schrijf minimaal 10 woorden.

    2Wie of wat heeft het meeste invloed gehad op hoe jij nu over dit onderwerp denkt? Leg uit.

    Schrijf minimaal 10 woorden.

    3Heb je op school genoeg geleerd over seksuele diversiteit om er nu goed mee om te gaan, bijvoorbeeld in je klas, op stage of op je werk? Leg uit.

    Schrijf minimaal 10 woorden.

    M

    Standpunt — jouw advies als ouder in de medezeggenschapsraad

    Individueel

    Je kijkt nu als toekomstige ouder. Je kind is zes jaar en zit in groep 3 van de school uit de strip. Je bent gekozen in de medezeggenschapsraad (MR). Rond de Week van de Lentekriebels is er veel onrust onder ouders, ook online. De school wil daarom met ouders overleggen hoe ze haar wettelijke taak invult. Het voorstel van de directeur: in alle groepen werken met Kriebels in je buik. Ze vraagt de MR om advies.

    Voordat je de directeur advies geeft, bekijk je zelf een les van groep 3: Een ja-, nee- of twijfelgevoel. Naomi uit het artikel oordeelde eerst op wat ze online zag. Jij kijkt eerst zelf.

    Hieronder zie je een plaatje uit de les. Klik daarna op de link en bekijk de hele les: kijk het filmpje en blader door de lesbrief (pdf).

    Schuif het plaatje opzij om alles te lezen.

    Plaatje uit de les: Welk gevoel krijg jij? Drie situaties. Je tante komt op bezoek, wil je als begroeting een kus geven en knijpt je in je wang. Je bent aan het spelen bij een vriendje en hij laat je ongevraagd zijn piemel zien. Je bent bij een vriendje op de computer aan het spelen en hij laat je filmpjes van blote mensen zien.
    Uit de les "Een ja-, nee- of twijfelgevoel", groep 3. Bron: Rutgers, Kriebels in je buik.
    Bekijk de hele les op kriebelsinjebuik.nl ↗

    Lukt het niet om de les te openen? Lees dan wat de kinderen in groep 3 leren in de informatie voor ouders van Rutgers (pdf), en vertel het je docent.

    aWat leren de kinderen in deze les? Noem twee dingen.

    Schrijf minimaal 10 woorden.

    bPast deze les bij kinderen van zes of zeven jaar?

    Leg uit waarom. Schrijf minimaal 10 woorden.

    cOver deze lessen ontstaat online vaak veel ophef. Hoe komt dat volgens jou? Past wat je online over deze lessen ziet of hoort bij wat je nu in het lesmateriaal ziet? Leg uit.

    Schrijf minimaal 10 woorden.

    Bron: Rutgers, Informatie over het lespakket Kriebels in je buik voor ouders, maart 2026 · kriebelsinjebuik.nl.

    Individueel

    Schrijf een brief aan de directeur. Geef je advies over haar voorstel om in alle groepen met Kriebels in je buik te werken.

    Zet in je brief:

    • 1. Wat je zag in de les van groep 3.
    • 2. Of je het voorstel steunt, en waarom.
    • 3. Eén feit uit deze les dat voor jou belangrijk is.
    • 4. Hoe de school ouders kan betrekken, zodat er minder onrust is.
    Richtlijnen voor een brief
    • Een nette aanhef. Bijvoorbeeld "Beste directeur," met een komma erachter.
    • Een korte inleiding. Wie je bent en waarover je schrijft.
    • Alinea's met een witregel ertussen. Elk punt hierboven is ongeveer één alinea.
    • Een afsluiting en je naam. "Met vriendelijke groet," met daaronder je naam.
    • Geen spreektaal en geen afkortingen.

    Schrijf minimaal 100 woorden.

    Lesoverzicht

    Klik op een opdracht om erheen te gaan. Wat af is, kleurt groen. Waar je mee bezig bent, heeft een gele rand.

    Afronden

    Hier zie je welke opdrachten af zijn. Klik op een opdracht om er nog naartoe te gaan. Is alles af? Klik dan op "Opslaan als pdf" en lever die pdf in.

    Opslaan als pdf

    Vul je naam en klas in. Die komen bovenaan je pdf. Daarna kun je de pdf opslaan.

    Je antwoorden worden automatisch bewaard in deze browser op dit apparaat. Ben je klaar? Klik op Opslaan als pdf, kies bij bestemming Opslaan als pdf en lever dat bestand in via Canvas. In die pdf staan je antwoorden bij elkaar, zonder de lesstof.

    Vul eerst je naam en klas in.